Διονύσης Σαββόπουλος: χωρίζοντας τον καλλιτέχνη από το έργο του

Ο Διονύσης Σαββόπουλος ήταν αναμφίβολα ένας από τους σημαντικότερους μουσικούς της Μεταπολιτευτικής Ελλάδας, αφήνοντας πίσω του μια άξια παρακαταθήκη στον πολιτισμό της χώρας μας. Ωστόσο, οι προσωπικές του απόψεις (κοινωνικές και πολιτικές) άφησαν πολλούς με μια πικρή γεύση και αποστροφή προς τον καλλιτέχνη και το έργο του. Οφείλει όμως το έργο ενός καλλιτέχνη να ταυτίζεται με τον ίδιο; Είναι το καλλιτέχνημα επέκταση του δημιουργού και το αντίστροφο; Ή χωρίζονται;

Μεγαλώνοντας όλοι μας λίγο πολύ αλλάζουμε απόψεις. Είναι παράγωγο των εμπειριών μας και φυσική εξέλιξη της προσωπικής μας ωρίμανσης. Είναι ριζικό το να αλλάζεις από το ένα πολιτικό στρατόπεδο στο αντίπαλο; Ναι, είναι. Ωστόσο, όλοι μας έχουμε δικαίωμα στην αλλαγή γνώμης. Στην περίπτωση όμως του Διονύση Σαββόπουλου, ένας μεγαλύτερος σκεπτικισμός ήταν αναμενόμενος. Ο Σαββόπουλος ήταν ένας καλλιτέχνης που βασανίστηκε από τη χούντα και ξεκίνησε την καλλιτεχνική του πορεία συνυφασμένος με την αριστερά. Κάθε μεταστροφή θα είχε τέτοια αντιμετώπιση. Και πράγματι είχε. Όπως ανέφερε ο ίδιος σε συνέντευξη του, είπε ότι η χειρότερη περίοδος της ζωής του δεν ήταν ο βασανισμός από τη χούντα αλλά η περίοδος μετά το «Κούρεμα» (το άλμπουμ με το οποίο έσπασε τη σχέση του με την αριστερά).

Απόρροια, λοιπόν, του άλμπουμ αυτού (αλλά και τοποθετήσεις του Σαββόπουλου, πιο πρόσφατα π.χ., η στήριξη του Κυριάκου Μητσοτάκη και της ΝΔ το 2019) ήταν η αλλοίωση της άποψης αρκετού κόσμου για το έργο του καλλιτέχνη στο σύνολό του. Για κάποιους, τα τραγούδια του κατά της χούντας δεν έχουν πλέον το ίδιο συναισθηματικό φορτίο γραμμένα από έναν άνθρωπο που κατέληξε να αφήσει την αριστερά για τη δεξιά. Για άλλους, η «προδοσία» του αυτή τους έκανε να μην θέλουν να ακούσουν άλλο το έργο του είτε από αποστροφή είτε για να μην νιώσουν ότι τον υποστηρίζουν (χρηματικά ή ηθικά). Έτσι, ο καλλιτέχνης και το έργο του γίνονται ταυτόσημες έννοιες και η πτώση του ενός έχει παρόμοιο αποτέλεσμα στο άλλο.

Το φαινόμενο βρίσκεται παντού στον κόσμο, ειδικά στην εποχή της πολιτικής ορθότητας και του cancel culture. Τρανταχτό παράδειγμα διεθνώς είναι η J.K. Rowling, συγγραφέας του Χάρι Πότερ, η οποία με κάποιες δηλώσεις της που κρίθηκαν τρανσφοβικές, πολλοί αποφάσισαν να μποϊκοτάρουν το έργο της. Στη γενέτειρα χώρα της, για πολλούς οι ταινίες και τα βιβλία έχουν γίνει ταμπού και το να μιλάς υπέρ του έργου της συγγραφέως, αντιμετωπίζεται με καχυποψία και θυμό. Έτσι, όμως, ο προσωπικός διαχωρισμός καλλιτέχνη και έργου περνάει στη δημόσια σφαίρα και το θέμα παίρνει άλλες διαστάσεις. Ξαφνικά το να θαυμάζεις το έργο ενός καλλιτέχνη σημαίνει ότι στηρίζεις και τις προσωπικές του απόψεις και συμπεριφορές. Οδηγώντας τον απλό υποστηρικτή ενός έργου, σε κοινωνικό παρία.

Αυτή η μετάβαση από το προσωπικό στο συλλογικό είναι επικίνδυνη. Γιατί αυτή φέρνει τη λογοκρισία και την ανελευθερία στην τέχνη. Κάποιες φορές οδηγεί και στο ακαλαίσθητο. Δεν χρωστάει τίποτα η κοινωνία και ο πολιτισμός σε έναν καλλιτέχνη με έργο χαμηλής ποιότητας αλλά αρεστή προσωπική ζωή. Από την άλλη βεβαίως, οφείλει να σέβεται το ποιοτικό έργο ακόμη κι αν ο καλλιτέχνης είναι ανεπιθύμητος.

Διότι το όμορφο, το προκλητικό και το ποιοτικό είναι αυθύπαρκτα. Η Μόνα Λίζα δεν χρειάζεται την υπογραφή του Da Vinci για να καθοριστεί η αξία της. Το «ζεϊμπέκικο» δεν χρειάζεται να έχει το όνομα του Σαββόπουλου πάνω για να είναι αριστούργημα. Κι εμείς δεν χρειάζεται να αυτοπεριοριζόμαστε στην επιλογή των έργων που απολαμβάνουμε, απλώς γιατί διαφωνούμε με τους δημιουργούς τους. Μάλιστα, οφείλουμε στον πολιτισμό μας να μην επιτρέψουμε σε άλλους να υπαγορεύουν ποια έργα μπορούμε και δεν μπορούμε να απολαμβάνουμε.

Ο Διονύσης Σαββόπουλος ήταν ένας μεγάλος καλλιτέχνης και ως αυτό οφείλουμε να τον τιμήσουμε. Αν κάποιος θέλει να τον διεκδικήσει και ως ήρωα ή εχθρό του εκάστοτε πολιτικού του χώρου, αυτό έρχεται δεύτερο στην παρακαταθήκη του. Γιατί το έργο του υπερέβη την πολιτική κι ας ήταν βαθύτατα πολιτικό. Και πώς να κρυφτείς από το γεγονός αυτό; «Έτσι κι αλλιώς το ξέρουν όλοι».